跳转至

第三章:基础语法

本章学习 Python 的基本语法规则。

3.1 注释

注释是代码中的说明文字,不会被执行。

单行注释

# 这是单行注释
print("Hello")  # 这也是注释

多行注释

"""
这是多行注释
可以写很多行
通常用于文档说明
"""

'''
单引号也可以
多行注释
'''

3.2 变量

变量是存储数据的容器。

变量定义

# 不需要声明类型
name = "张三"
age = 25
height = 1.75
is_student = True

# 可以同时赋值
a = b = c = 1

# 多变量赋值
x, y, z = 1, 2, 3

变量命名规则

# ✅ 正确的命名
user_name = "张三"
userName = "李四"  # 驼峰命名
_user_id = 123
UserAge = 25

# ❌ 错误的命名
# 1name = "张三"     # 不能以数字开头
# user-name = "李四"  # 不能有连字符
# class = "一班"      # 不能用关键字

命名规范

风格 示例 适用场景
snake_case user_name 变量、函数(推荐)
camelCase userName 变量、函数
PascalCase UserName 类名
UPPER_CASE MAX_SIZE 常量

3.3 数据类型

基本数据类型

# 整数 int
age = 25
count = -10

# 浮点数 float
price = 19.99
pi = 3.14159

# 字符串 str
name = "张三"
message = '你好'

# 布尔值 bool
is_active = True
is_deleted = False

# 空值 NoneType
data = None

类型检查

age = 25
print(type(age))      # <class 'int'>

name = "张三"
print(type(name))     # <class 'str'>

price = 19.99
print(type(price))    # <class 'float'>

is_active = True
print(type(is_active)) # <class 'bool'>

类型转换

# 字符串转整数
num_str = "123"
num = int(num_str)    # 123

# 整数转字符串
num = 456
num_str = str(num)    # "456"

# 浮点数转整数
price = 19.99
price_int = int(price)  # 19(截断)

# 整数转浮点数
count = 10
count_float = float(count)  # 10.0

3.4 运算符

算术运算符

a = 10
b = 3

print(a + b)   # 13 加
print(a - b)   # 7  减
print(a * b)   # 30 乘
print(a / b)   # 3.333... 除(结果为浮点数)
print(a // b)  # 3  整除
print(a % b)   # 1  取余
print(a ** b)  # 1000 幂运算

比较运算符

a = 10
b = 5

print(a == b)  # False 等于
print(a != b)  # True  不等于
print(a > b)   # True  大于
print(a < b)   # False 小于
print(a >= b)  # True  大于等于
print(a <= b)  # False 小于等于

逻辑运算符

a = True
b = False

print(a and b)  # False 与(都为真才为真)
print(a or b)   # True  或(有一个为真就为真)
print(not a)    # False 非(取反)

赋值运算符

a = 10

a += 5   # a = a + 5   → 15
a -= 3   # a = a - 3   → 12
a *= 2   # a = a * 2   → 24
a /= 4   # a = a / 4   → 6.0
a //= 2  # a = a // 2  → 3.0
a %= 2   # a = a % 2   → 1.0

3.5 字符串操作

字符串定义

# 单引号
s1 = 'Hello'

# 双引号
s2 = "World"

# 三引号(多行字符串)
s3 = """
这是
多行
字符串
"""

字符串拼接

# 使用 +
first_name = "张"
last_name = "三"
full_name = first_name + last_name  # "张三"

# 使用 f-string(推荐)
name = "张三"
age = 25
info = f"姓名:{name},年龄:{age}"

# 使用 format
info = "姓名:{},年龄:{}".format(name, age)

# 使用 join
words = ["Hello", "World"]
sentence = " ".join(words)  # "Hello World"

字符串方法

s = "  Hello World  "

# 去除空格
print(s.strip())    # "Hello World"
print(s.lstrip())   # "Hello World  "
print(s.rstrip())   # "  Hello World"

# 大小写转换
print(s.lower())    # "  hello world  "
print(s.upper())    # "  HELLO WORLD  "
print(s.title())    # "  Hello World  "

# 查找和替换
print(s.find("World"))   # 8
print(s.replace("World", "Python"))  # "  Hello Python  "

# 分割和连接
print("a,b,c".split(","))  # ['a', 'b', 'c']
print("-".join(['a', 'b', 'c']))  # "a-b-c"

# 判断方法
print("123".isdigit())   # True
print("abc".isalpha())   # True
print("abc123".isalnum()) # True
print("hello".startswith("he"))  # True
print("hello".endswith("lo"))    # True

字符串切片

s = "Hello World"

# 索引(从0开始)
print(s[0])   # 'H'
print(s[-1])  # 'd'(最后一个字符)

# 切片 [start:end:step]
print(s[0:5])   # "Hello"
print(s[6:])    # "World"
print(s[:5])    # "Hello"
print(s[::2])   # "HloWrd"(每隔一个字符)
print(s[::-1])  # "dlroW olleH"(反转)

3.6 输入输出

输出 print

# 基本输出
print("Hello, World!")

# 多个值
print("姓名:", "张三", "年龄:", 25)

# 自定义分隔符
print("2023", "12", "25", sep="-")  # 2023-12-25

# 自定义结尾
print("Hello", end=" ")
print("World")  # Hello World

# 格式化输出
name = "张三"
age = 25
print(f"姓名:{name},年龄:{age}")

输入 input

# 基本输入
name = input("请输入姓名:")
print(f"你好,{name}!")

# 输入数字(需要类型转换)
age = int(input("请输入年龄:"))
print(f"明年你 {age + 1} 岁")

# 输入浮点数
height = float(input("请输入身高(米):"))
print(f"你的身高是 {height} 米")

3.7 代码缩进

Python 使用缩进表示代码块,这是 Python 的重要特点。

# 正确的缩进(4个空格)
if True:
    print("条件为真")
    print("这是代码块的一部分")

# 错误的缩进
# if True:
# print("错误")  # IndentationError

缩进规则

  • 使用 4 个空格(推荐)
  • 不要混用空格和 Tab
  • 同一代码块必须使用相同的缩进

小结

本章学习了:

  • ✅ 注释的使用
  • ✅ 变量定义和命名
  • ✅ 基本数据类型
  • ✅ 运算符
  • ✅ 字符串操作
  • ✅ 输入输出
  • ✅ 代码缩进规则

下一章

第四章:数据类型 - 深入学习列表、元组、字典等数据结构。

练习

  1. 编写程序,输入姓名和年龄,输出格式化的自我介绍。
  2. 计算圆的面积(输入半径,输出面积)。
  3. 编写程序,将字符串 "hello world" 转换为 "Hello World"。